يك سال بعد، ترور قائم مقام روح ميرزا را آزرده ساخت. دو سال پس از آن ميرزا تقي‌خان كه به مقام وزارت آذربايجان رسيده بود، همراه ناصرالدين شاه كه آن زمان وليعهد بود و در تبريز سكونت داشت عازم سفر روسيه شد. ميرزا تقي‌خان در سومين سفر خود به ارزروم به عنوان نماينده تام‌الاختيار مأمور مذاكره با دولت عثماني، روسيه و انگليس براي حل اختلافات بود.

 

در ذيقعده 1264 هجري با تاج‌گذاري ناصرالدين‌شاه، اميركبير با لقب اتابك اعظم به مقام صدراعظمي رسيد و چهار ماه پس از آن امير با خواهر شاه، عزت‌الدوله ازدواج كرد. اما در اين ميان، مهدعليا، مادر شاه و ميرزا آقاخان نوري دو دشمن عمده‌ي امير هيچگاه از تلاش باز نماندند و سرانجام، توطئه‌ي آنها به نتيجه رسيد و نوزدهم محرم 1268 ناصرالدين شاه امير را از مقام خود عزل كرد.

 

قسمتي از متن حكم ناصرالدين شاه چنين است: «چون صدرات اعظمي و وزارت كبري زحمت زياد دارد و تحمل اين مشقت براي شما دشوار است، شما را از آن كار معاف كرديم. ... .»

 

از آنجا كه ميرزا آقاخان نوري از بودن اميركبير در تهران مي‌هراسيد، او را به عنوان حاكم كاشان از تهران دور كرد و چهل روز پس از تبعيد، شاه در حال مستي حكم قتل اميركبير را امضا كرد.

 

اميركبير در طول صدرات كوتاه خود خدمات شاياني به ايران كرد و همين امر سبب دشمني جيره‌خواران شد.

 

چند استادكار ماهر و باهوش را به خرج دولت به روسيه فرستاد تا چند صنعت بياموزند و از سوي ديگر كارشناساني از اروپا آورد. پس از مدتي دو كارخانه قند و شكرسازيي در خوزستان و مازندران ساخت و به دنبال آن كارخانه‌هاي نخ‌ريسي، پارچه‌بافي، كالسكه‌سازي و بلور و چيني را ايجاد كرد. اداره آگاهي را تأسيس كرد و از طريق آن از نحوه‌ي كار دولتي‌ها آگاهي مي‌يافت و مانع خلاف‌ها و برخوردهاي نادرست با مردم مي‌شد. سال 1267 روزنامه "وقايع اتفاقيه" را به روش چاپ سنگي و به قيمت ده شاهي منتشر ساخت. با اصرار فراوان دارالفنون را بنا نهاد و براي استخدام مدرس مأموري به اتريش فرستاد ولي مأموريت 16 ماه به طول انجاميد و گروه معلمين هنگامي رسيدند كه اميركبير عزل شده بود. با اين حال سال 1268 دارالفنون افتتاح شد.

 

براي ورق زدن اين قسمت از تاريخ، علاوه بر "باغ فين" در كاشان و بناي "دارالفنون" در تهران، مي‌توان به "تيمچه حاجب‌الدوله"، "سراي امير" و مسجد و مدرسه شيخ عبدالحسين در بازار تهران سر زد؛ زيرا:

 

حاجب‌الدوله از بازاريان نبود و در دربار ناصرالدين شاه شغل ديواني داشت و با قسمتي از پولي كه به خاطر قتل امير كبير از شاه گرفته بود، اين تيمچه را بنا كرد.

 

روبه‌روي سراي سوم رحيميه در بازار، دالاني است که به سراي "امير" باز مي‌شود. سمت ديگر سرا بازار خياط هاست. در ميدانگاهي اين سرا مجسمه‌اي از "اميرکبير" و کتيبه‌اي درباره‌ي او قرار دارد.

 

شيخ عبدالحسين از روحانيان بازار و از معتمدين اميركبير بود. هزينه ساخت مدرسه را امير به ايشاد مي‌پردازد اما به واسطه غضب خاندان ناصرالدين شاه قاجار نسبت به اميرکبير و عدم قبول نام‌گذاري آن، اين مدرسه به نام آيت‌الله شيخ عبدالحسين تهراني مشهور مي‌شود. به فاصله‌ي كمي از مدرسه، مسجد شيخ عبدالحسين (آذربايجاني‌ها) قرار دارد.