شب چله یا همان شب یلدا که آن را انقلاب زمستانی نیز می نامند به بلند ترین شب سال در نیمکره ی شمالی زمین اطلاق میشود. از غروب آفتاب 30 آذر تا طلوع آفتاب 1 دی شب یلداست که برای ایرانیان از اهمیت خاصی برخوردار است. ایرانیان باستان اعتقاد داشتند که اول زمستان شب زایش خورشید و تولد میترا همان خداوندگار روشنایی است و برای آن جشن بزرگی برپا میکردند.

در این شب مردم گرد آتش و خوانی گسترده که آن را ولیمه یا "میزد" مینامیدند جشن گرفته و به دعا ونیایش  می  پرداختند. میزد شامل شیرینی ها وخوراک های مقدس مختلف بوده است. علاوه بر این خوراک ها و شیرینی ها از آتشدان عطردان و سایر الات و ادوات نیایش هم در این مجلس استفاده میکردند.

میترا که خدای خورشید نام داشته است در روز یکم دی ماه که روز زایش خورشید بوده است هر گناه یا کار بد کوچکی را بزرگ میشمارده به همین جهت مردم گاهی شب یلدا را  تا سحر به انتظار طلوع خورشید یا همان پیروزی مهر بر اهریمن به نیایش های آیین مهر می پرداختند و دعایی به نام "نی ید" که دعای شکرانه بوده است می خواندند. روز بعد از شب یلدا که روز خورشید یا دی گان نام داشته است مردم بیشتر برای خودداری از انجام هر گناهی دست از کار می کشیدند و به استراحت می پرداختند.

لغت یلدا که از زبان آرامی در زمان ساسانیان وارد زبان پارسی شده بوده است به معنای تولد است.

امروزه مردم ایران با دور هم جمع شدن اعضای خانواده در منزل بزرگ فامیل شب یلدا را جشن میگیرند. در ایران باستان شعرخوانی و داستان گویی توسط پیرترها و گرفتن فال حافظ مرسوم بوده است. در این جشن از آجیل مخصوص و میوه های پر دانه ای مثل انار و هندوانه به نشانه ی باروری/ تندرستی/ فراوانی/ شادمانی و پر برکت بودن استفاده می کردند. همچنین رنگ سرخ این میوه ها نمادی از وجود خورشید در سیاهی شب بوده است. استفاده از تنقلات هم بهانه ای برای بیدار بودن تا سحر بوده است.

در نقاط مختلف ایران عزیزمان بسته به فرهنگ و سبک زندگی این مراسم رنگ و بویی متفاوت دارد. مثلا در شیراز سفره ای بسیار رنگین همانند سفره ی نوروز وجود دارد و خواندن حافظ یکی از مراسم اصلی محسوب میشود. در خراسان شاهنامه خوانی مرسوم است. در آذربایجان خانواده ی داماد خوانچه ای را با هندوانه و شال های قرمز تزیین می کنند و به خانه ی عروس میفرستند.

تنقلات مورد استفاده با توجه به میوه ها و آب و هوای هر منطقه فرق میکند. در اراک و ملایر کشمش و گردو/ در اردبیل گندم برشته و مغز گردو و در گیلان هندوانه و اوکونوس ( ازگیل) از تنقلات معمول است.

سولماز :بهترین و به یاد ماندنی ترین شب یلدا را در کنار عزیزانتان آرزومندم. چون خورشید پایدار و گرم باشید.